رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم: «و اذا لم يامروا بالمعروف و لم ينهوا عن المنكر و لم يتبعواالاخيار من اهل بيتي، سلط الله عليهم اشرارهم فيدعو عند ذلك‏خيارهم فلا يستجاب لهم‏». هرگاه مردم امربه معروف و نهى از منكر را ترك نمايند و ازنيكان خاندان من پيروى نكنند خداوند بدانشان را بر آنان مسلطگرداند، در اين هنگام خوبان ايشان دعا كنند ولى دعايشان‏مستجاب نشود.

رسول خدا صلى الله عليه و آله: «لا يزال الناس بخير ما امروا بالمعروف و نهوا عن المنكر وتعاونوا على البر فاذا لم يفعلوا ذلك نزعت عنهم البركات و سلطبعضهم على بعض، و لم يكن لهم ناصر في الارض و لا في السماء.» مردم همواره در خير و بركت‏اند تا هر زمان كه امر به معروف ونهى از منكر كنند و يكديگر را بر كار خير كمك رسانند پس هرگاه آن را به جا نياورند بركات از آنان سلب گردد و گروهى برگروه ديگر مسلط شود به طورى كه براى آنان ياورى نه در زمين‏باشد و نه در آسمان.

 امام على عليه السلام: «و امر بالمعروف تكن من اهله و انكر المنكر بيدك و لسانك وباين من فعله بجهدك و جاهد في الله حق جهاده و لا تاخذك في‏الله لومة لائم و خض الغمرات للحق حيث كان.» [فرزندم حسن] به كار نيك امر كن تا در شمار نيكوكاران درآيى وبه دست و زبان كار ناپسند را زشت‏شمار و از آن كه كار ناپسندكند با كوشش خود را دور بدار. در راه خدا بكوش، چنان كه شايد،و از سرزنش ملامتگرانت‏بيمى نداشته باش براى حق به هر دشوارى‏هرجا بود وارد شو.

 امام على عليه السلام: «ان الله تبارك و تعالى لم يرض من اوليائه ان يعصى في الارض وهم سكوت مذعنون لا يامرون بالمعروف و لا ينهون عن المنكر، فوجدت‏القتال اهون علي من معالجة الاغلال في جهنم‏». همانا خداوند از اولياء خود نپسنديده كه معصيت او در زمين‏بشود و آنها ساكت و آرام باشند و امر به معروف و نهى از منكرنكنند، پس پيكار را از تحمل غلهاى جهنم آسانتر يافتم.

 امام على عليه السلام: «قوام الشريعة الامر بالمعروف و النهي عن المنكر و اقامة‏الحدود.» شالوده دين بر امر به معروف و نهى از منكر و برپا داشتن حدودالهى استوار است.

 امام على عليه السلام: «ان الامر بالمعروف و النهي عن المنكر لا يقربان من اجل ولا ينقصان من رزق و افضل ذلك كلمة عدل عند امام جائر.» امر به معروف و نهى از منكر مرگ را نزديك نمى‏سازند و از رزق وروزى نمى‏كاهند و برتر از همه اينها سخنى عادلانه است نزدپيشوايى ستم‏پيشه.

 امام على عليه السلام: «فان الله سبحانه لم يلعن القرن الماضي بين ايديكم الا لتركهم‏الامر بالمعروف و النهي عن المنكر فلعن الله السفهاء لركوب‏المعاصي و الحلماء لترك التناهي.» همانا خداوند سبحان مردم دوران گذشته را كه پيش از شماينداز رحمت‏خود دور نفرمود، جز براى آن كه امر به معروف و نهى ازمنكر را ترك كردند. پس خداوند بى‏خردان آنان را لعنت كردبه خاطر نافرمانى كردن و خردمندان را به (گناه) ترك نهى‏يكديگر.

 امام باقر عليه السلام: «ان الامر بالمعروف و النهي عن المنكر فريضة عظيمة تقام بهاالفرائض و تامن المذاهب و تحل المكاسب و ترد المظالم و تعمرالارض و ينتصف من الاعداء و يستقيم الامر.» امر به معروف و نهى از منكر دو فريضه بزرگ الهى است كه ديگرفرائض با آنها بر پا مى‏شوند و به وسيله آنها راهها امن مى‏گرددو كسب و كار مردم حلال مى‏شود و حقوق افراد بديشان بازگردانده‏مى‏شود و در سايه آن زمين‏ها آباد و از دشمنان انتقام گرفته‏مى‏شود و در پرتو آنها همه كارها رو به راه مى‏گردد.

 امام صادق عليه السلام: «قال رسول الله صلى الله عليه و آله: ان الله عز و جل ليبغض المؤمن الضعيف الذي لا دين له، فقيل له: و ما المؤمن الذي لا دين له؟ قال: الذي لا ينهى عن المنكر». پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: خداى عز وجل نسبت‏به مؤمن ضعيف و سستى كه دين ندارد خشمناك‏است. پرسيدند: مؤمنى كه دين ندارد كدام است؟ فرمود آن كه نهى‏از منكر نمى‏كند.

 امام صادق عليه السلام: «اذا راى المنكر فلم ينكره و هو يقدر عليه فقد احب ان يعصى‏الله و من احب ان يعصى الله فقد بارز الله بالعداوة.» اگر كسى كار ناپسندى را ببيند و با داشتن توانايى، آن را زشت‏نشمارد، دوست داشته باشد كه خداوند عصيان شود و هر كه دوست‏باشد كه خداوند عصيان شود، به دشمنى با خدا پرداخته است.

امر به معروف و نهى از منكر امام باقر عليه السلام: «بئس القوم، قوم يعيبون الامر بالمعروف والنهى عن المنكر» (وسائل الشيعه، ج‏11، ص‏394) بد قومى هستند ، قومى كه بر امر به معروف و نهى از منكر، عيب مى‏گيرند و آن را بى‏ارزش مى‏پندارند .

 امام صادق عليه السلام: «انما يامر بالمعروف و ينهى عن المنكر من كانت فيه ثلاث خصال : عالم بما يامر به تارك لما ينهى عنه، عادل فيما يامر عادل فيما ينهى، رفيق فيما يامر رفيق فيما ينهى به .» (وسائل الشيعه، ج‏11، ص‏403) كسى امر به معروف و نهى از منكر مى‏كند كه سه ويژگى در اوست: به آنچه بدان دعوت مى‏كند آگاهى دارد و از آنچه باز مى‏دارد كناره مى‏گيرد، در امر و نهى خود مرز عدالت را پاس مى‏دارد و با نرمى و مهربانى امر به معروف و نهى از منكر مى‏كند .

 امام على عليه السلام: «ما اعمال البر كلها، والجهاد فى سبيل الله عند الامر بالمعروف و النهى عن المنكر الا كنفثة فى بحر لجى‏» . (1) تمامى اعمال و كارها حتى جهاد در راه خدا در برابر امر به معرف و نهى از منكر مانند قطره اى در مقابل يك درياى بزرگ و پهناور است .

 امام على عليه السلام: «[فرض الله] الامر بالمعروف مصلحة للعوام، والنهى عن المنكر ردعا للسفهاء» . (2) خداوند متعال امر به معروف را براى صلاح و مصلحت هاى جامعه و نهى از منكر را براى راندن بى‏خردان (نادانان) از گناه، واجب كرد .

 امام على عليه السلام: «من لم يعرف بقلبه معروفا، و لم ينكر منكرا ، قلب فجعل اعلاه اسفله، و اسفله اعلاه‏» . (3) آن كه كارهاى خوب را به دل، نيك نشمارد و كارهاى زشت را به دل، ناپسند نشمرد، چنان واژگونه گردد بالاى او پايين، و پايين او بالا مى‏گردد (يعنى تشخيص خوب و بد را از دست مى‏دهد) .

 امام على عليه السلام: «من امر بالمعروف شد ظهور المؤمنين، و من نهى المنكر ارغم انوف الكافرين (المنافقين)» . (4) آن كس كه به نيكى ها فرمان دهد، پشت مؤمنان را محكم كرده است و كسى كه از زشتى ها نهى كند بينى كافران (منافقان) را به خاك ماليده است .

 امام على عليه السلام: «ايها المؤمنون، انه من راى عدوانا يعمل به و منكرا يدعى اليه، فانكره بقلبه، فقد سلم و برى‏ء، و من انكره بلسانه فقد اجر، و هو افضل من صاحبه، و من انكره بالسيف لتكون كلمة الله هى العليا و كلمة الظالمين هى السفلى، فذلك الذى اصاب سبيل الهدى، و قام على الطريق، و نور فى قلبه اليقين‏» . (5) اى مؤمنان! به راستى آن كس كه ستمى را ببيند كه انجام مى‏شود و زشتى را كه بدان فرا خوانده مى‏شود، اگر تنها با قلب خود زشت‏بداند، به سلامت‏خواهد ماند و گناهى بر او نيست (در صورتى كه قدرت بيشتر از آن ندارد)، و اگر به زبان ناپسند بشمارد البته پاداش الهى خواهد داشت و مقامش برتر از گروه نخست است، و هر كه با شمشير براى بزرگداشت نام خدا و پستى سخن ستمگران به مبارزه برخيزد، راه هدايت را يافته و به جاده حقيقى گام نهاده و نور يقين بر دلش تابيده است .

 امام على عليه السلام: «ان الامر بالمعروف والنهى عن المنكر لخلقان من خلق الله سبحانه و انهما لايقربان من اجل و لاينقصان من رزق‏» . (6) به راستى كه امر به معروف و نهى از منكر دو صفت از صفات خداوند سبحان است كه نه مرگ كسى را نزديك مى‏كنند و نه از روزى كسى مى‏كاهند .

 امام على عليه السلام: «لعن الله الآمرين بالمعروف التاركين له، والناهين عن المنكر العاملين به‏» . (7) نفرين خدا بر آن كسانى باد كه امر به معروف كنند و خود آن را ترك گويند، و نهى از منكر كنند و خود مرتكب آن شوند .

 امام على عليه السلام: «مر بالمعروف تكن من اهله، وانكر المنكر بلسانك و يدك، و باين من فعله بجهدك‏» (8) به نيكى‏ها فرمان ده تا از اهل آن باشى و زشتى را با دست و زبان، ناپسند بشمار و بكوش تا با آن كس كه آن را انجام مى‏دهد، بيگانه باشى .

 امام على عليه السلام: «الامر بالمعروف افضل اعمال الخلق‏» (9) برترين كارهاى مردم، امر به معروف (و نهى از منكر) است . «ائتمروا بالمعروف وامروا به، و تناهوا عن المنكر وانهوا عنه‏» (10) هم خود به كارهاى نيك بپردازيد و هم ديگران را به آن فرمان دهيد و از كارهاى زشت دورى كنيد و ديگران را هم از آن باز داريد .

 امام على عليه السلام: «كن آمرا بالمعروف و عاملا به، و لاتكن ممن يامر به و يناى عنه، فتبوء باثمه، و تتعرض لمقت ربه‏» . (11) هميشه امر به معروف كن و خود به آن عمل نما و از آنانى مباش كه به نيكى فرمان دهند و خود از آن شانه خالى كنند، كه چنين افراد به گناه خويش گرفتارند و مورد خشم پروردگار واقع مى‏شوند .

 امام على عليه السلام: «كن بالمعروف آمرا، و عن المنكر ناهيا، و بالخير عاملا، و للشر مانعا» (12) در همه حال امر كننده به معروف و بازدارنده از منكر باش، به خوبيها عمل كن و بديها را مانع باش .

پى‏نوشت‏ها: 1 . نهج البلاغه، حكمت 374 . 2 . نهج البلاغه، حكمت 252 . 3 . نهج البلاغه، حكمت 375 . 4 . نهج البلاغه، حكمت‏30 . 5 . نهج البلاغه، حكمت‏373 . 6 . نهج البلاغه، خطبه 156 . 7 . نهج البلاغه، خطبه 129 . 8 . دستور معالم الحكم، ص‏71 . 9 . غرر الحكم، ج‏1، ص‏103 . 10 . همان، ص 150 . 11 . همان، ص 108 . 12 . همان، 107 .